EN

Moneta WIELKIE AKTORKI – GABRIELA ZAPOLSKA

Moneta WIELKIE AKTORKI – GABRIELA ZAPOLSKA jest czwartą z kolei monetą która powstała we współpracy NBP z naszym Teatrem. Poprzednie: 125-lecie Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie (2018), WIELKIE AKTORKI – HELENA MODRZEJEWSKA (2019), WIELKIE AKTORKI – ANTONINA HOFFMANN  (2020).

14 października 2021 roku Narodowy Bank Polski planuje wprowadzenie do obiegu tej srebrnej monety o nominale 20 zł. Na rewersie umieszczono stylizowany portret Gabrieli Zapolskiej, a na awersie – kontur sali widowiskowej Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie.

Nominał 20 zł
metal: Ag 925/1000
stempel: lustrzany, druk UV
wymiary: 40,00 × 28,00 mm
masa: 28,28 g
brzeg (bok): gładki
nakład: do 10 000 szt.
Projektant: Dominika Karpińska-Kopiec
Emitent: NBP
Na zlecenie NBP monety wyprodukowała Mennica Polska S.A.

Gabriela Zapolska, właściwie Maria Gabriela Stefania Korwin-Piotrowska, primo voto Śnieżko-Błocka, secundo voto Janowska (ur. 30.03.1857 w Podhajcach, zm. 21.12.1921 we Lwowie), była aktorką, reżyserką, dyrektorką teatru, pisarką, autorką dramatów, publicystką.

Była jedną z najbardziej wyrazistych postaci w polskiej kulturze przełomu XIX i XX w., najwybitniejszą polską dramatopisarką swojej epoki. Pochodziła z niezamożnej rodziny szlacheckiej. W wieku 19 lat została wydana za mąż za oficera armii carskiej Konstantego Śnieżkę-Błockiego. Nieudane małżeństwo trwało krótko i pozostawiło w jej psychice głęboką traumę. W roku 1881 opublikowała w „Gazecie Krakowskiej” nowelę Jeden dzień z życia róży– był to jej debiut literacki. W latach 1879–1879jako Gabriela Śnieżko występowała w amatorskim teatrze Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności. Po rozstaniu z mężem, już pod pseudonimem Zapolska, którego odtąd zawsze używała, w 1882 r. debiutowała w teatrze krakowskim (obecnie Narodowy Stary Teatr) niewielką rólką Margot w sztuce Kazimierza Zalewskiego. Od 1882 do 1889 r. występowała w teatrach prowincjonalnych oraz we Lwowie i Poznaniu.W Krakowie wystąpiła gościnnie w tytułowej roli Nory w Norze Henryka Ibsena (1889). Bez powodzenia starała się o angaż w Warszawskich Teatrach Rządowych. Mimo sukcesów literackich, z powodu niepowodzeń w życiu osobistym i w karierze teatralnej przeżyła załamanie nerwowe zakończone nieudaną próbą samobójczą.

W latach 1889–1895 przebywała w Paryżu, gdzie kształciła się w sztuce aktorskiej oraz występowała w słynnym Théâtre Libre André Antoine’a i okazjonalnie w Théâtre de l’Oeuvre. Nie odniosła sukcesu, ale wiele się nauczyła – zafascynowały ją nowatorski nurt naturalizmu i psychologizmu w teatrze europejskim oraz realistyczny styl gry aktorskiej. Korzystała z tego doświadczenia w późniejszym życiu zawodowym.

Po powrocie znów trafiła na prowincję, lecz już w 1897 r. dyrektor Tadeusz Pawlikowski zaangażował ją do jednego z najlepszych polskich zespołów– Teatru Miejskiego w Krakowie (obecnie im. Juliusza Słowackiego). Pawlikowski doceniał zarówno jej talent aktorski, jak i literacki. Wystawiał jej świetnie skonstruowane, odważne dramaty osadzone w realiach najniższych warstw społecznych, środowisk żydowskich (Jojne Firułkes, Małka Szwarcenkopf) i środowiska mieszczańskiego, któremu Zapolska nie szczędziła krytyki (Dziewiczy wieczór, Żabusia), a także dramaty zaangażowane politycznie, jak Sybir i aktualny Tamten, w obawie przed represjami zaborców wystawiony pod pseudonimem Maskoff.

W 1899 r. wyjechała do rodzinnego Lwowa, odtąd zajmowała się głównie pisarstwem. W 1901 r. wyszła za mąż za malarza Stanisława Janowskiego, po czym znów zamieszkała w Krakowie. Założyła prywatną szkołę aktorską i nowatorską Scenę Niezależną wzorowaną na teatrze Antoine’a. W 1904 r. powróciła, już na zawsze, do Lwowa, gdzie w latach 1907–1908 prowadziła własny teatr. Jej powieści, opowiadania, sztuki teatralne cieszyły się ogromnym powodzeniem, a tetralogia sceniczna złożona z dramatów Żabusia, Ich czworo, Skiz i Moralność pani Dulskiej należy do kanonu dramatu polskiego. To dzięki tym utworom Zapolska uważana jest za feministkę. Choć sama się od tego odżegnywała, ujęcie tematyki społecznej i kobiecej w jej twórczości należy do najbardziej odważnych i przenikliwych w polskiej literaturze.